'Innovaties zijn er voor de patiënt'

Ze benadrukt het meerdere malen tijdens het interview: het is zeker niet alleen haar verdienste dat Maastro tot in de Verenigde Staten toe geldt als één van de meest baanbrekende bestralingsinstituten ter wereld.

Leidend in Europa, in Zuidoost Nederland het enige radiotherapie instituut met protonentherapie, jaarlijks gemiddeld tien promovendi, negen hoogleraren, honderden wetenschappelijke publicaties. En met een gemiddelde patiëntwaardering van 9.1. ‘Hier werken ruim 400 mensen’, vertelt ze in haar werkkamer met uitzicht over het Maastrichtse Randwyck. ‘Zij zijn Maastro. Zij behandelen elke dag vol liefde honderden patiënten met kanker, zij geven al die innovaties vorm.’

Solide basis 

Mooi gezegd, maar onder de streep stralen resultaten toch af op de bestuurder, zeker als het afscheid nabij is. En de feiten liegen niet. Toen Maria Jacobs in 2008 aantrad draaide Maastro een jaaromzet van 19 miljoen euro. Nu tikt het instituut de 55 miljoen aan. Het eigen vermogen steeg met meer dan 35 miljoen. Stabiele cijfers, een solide basis voor de toekomst. ‘Belangrijk’, zegt de in het Midden-Limburgse Ospel geboren en opgegroeide moeder van drie kinderen. ‘Want als je wilt innoveren, méér mensen met kanker een perspectief wilt bieden, dan moet je kunnen investeren. We willen steeds beter worden, grenzen verleggen. De buitenwacht denkt misschien dat er onbeperkt geld is om kanker aan te pakken, maar dat is een misvatting. We moeten onze eigen broek ophouden, een strakke bedrijfsvoering is noodzaak. Elk nieuw onderzoek, elke promovendus, elke trial zal betaald moeten worden.’

Veel bereikt

Maria Jacobs klinkt als een strenge bestuurder met ook veel aandacht voor de economische aspecten van Maastro. We zijn hier toch bij een medische instelling? ‘Natuurlijk,’ glimlacht ze, ‘maar bij ons is de medische kant nauw verbonden met de bestuurlijke. Juist de samenwerking tussen disciplines maakt Maastro tot wat het is. Mijn rol is om te zorgen dat we elkaar vinden op de koers die we willen varen. Ik kijk vooruit naar externe bestuurlijke ontwikkelingen, help ruimte creëren voor vernieuwing, en daag mensen uit om kritisch te denken en het beste uit zichzelf te halen. We wisselen voortdurend informatie uit, zodat we elkaar goed begrijpen en samen tot sterke besluiten komen. Hiërarchie speelt daarbij nauwelijks een rol; autoritair zijn werkt hier niet. Vraag het de OR maar.’ Onderzoek moet bij de patiënt landen, is de boodschap ‘Natuurlijk is niet elk idee een succes, niet alles slaat aan. Dat is inherent aan wetenschap, je onderzoekt, komt steeds een stapje verder. En soms niet. Onder de streep durf ik best te stellen dat we bij Maastro veel bereikt hebben. We kunnen bepaalde vormen van kanker met bestralingen echt veel beter behandelen dan pakweg twintig jaar geleden. Zoals longkanker, borstkanker  en prostaatkanker maar ook andere kankertypen. De levensverwachting is hoger, de bijwerkingen zijn minder, de kwaliteit van leven hoger. Uiteraard ben ik daar trots op.’

Veel energie

Maria Jacobs werkte bij de thuiszorg en verpleeghuistak van Orbis in Sittard toen ze in 2008 gevraagd werd als bestuurder voor Maastro. Ze wilde er niet direct weg, tegelijk lonkte de academische wereld. Al snel na haar aantreden startte ze, naast haar bestuursbaan, zelf een promotietraject bij de Universiteit Maastricht, gericht op implementatie van innovatie in de radiotherapie, dat ze na zes jaar, voltooide. De combinatie van studeren, de opbouw van Maastro en een gezin met drie kinderen was af en toe wel een uitdaging, geeft ze toe. ‘Werkweken van 70 uur werden normaal. Het was vaak passen en meten, ook thuis. Ik heb echter altijd energie gekregen uit mijn baan. Dagelijks omgaan met topmensen in onze kliniek, continue onderhandelen en overleggen, luisteren naar het team en samen beslissingen nemen. Voortdurend lezen en kennis opzuigen, heerlijk. Ik heb nooit meer de aandrang gevoeld om hier weg te gaan.’

Vertrouwen

Ook niet toen ze in 2019 gevraagd werd voor een bijzondere leerstoel innovaties in de gezondheidszorg bij de Universiteit Tilburg. ‘Die kon ik gelukkig combineren met mijn baan in Maastricht. Bovendien had ik eerder beloofd dat ik hier zou blijven. Dat zit zo: in 2018 hadden we na een heel intensief traject de financiering rond voor de vestiging van een centrum voor protonentherapie. Daarmee kun je bepaalde tumoren veel preciezer en met minder bijwerkingen behandelen. We hadden veertig miljoen euro nodig. De banken Rabo en ASN stelden als voorwaarde dat ik zou blijven totdat de leningen waren terugbetaald. Ongebruikelijk? Misschien, maar ook een blijk van vertrouwen en dus heb ik ‘ja’ gezegd. Protonentherapie is voor Maastro toch wel de kers op de taart. We zijn het enige bestralingscentrum in Zuidoost Nederland die deze therapie aanbiedt. Het biedt patiënten perspectief en het levert ons extra mogelijkheden op om nieuw onderzoek in gang te zetten, om patiënten beter te begeleiden. En door de introductie van protonentherapie is de kwaliteit van de fotonentherapie in heel Nederland omhoog gegaan.’

Protonentherapie

Hebben we hiermee meteen het belangrijkste wapenfeit van haar loopbaan te pakken? ‘Nou, we zijn het enige radiotherapiecentrum van Nederland met de kwalificatie top specialistische functie. Met een volwaardige vestiging in Venlo, daar ben ik ook trots op. Er werken bij ons negen hoogleraren die onderzoek doen over de volle breedte van het vakgebied: stralingsfysica, radiobiologie, klinisch onderzoek, data science, en tenslotte ook implementatiewetenschappen. We zijn wereldwijd één van de vijf strategische partners van Siemens Healthineers, leverancier van onze bestralingsapparatuur, aan meer dan 5000 centra. Verschillende specialisaties worden beoordeeld met het predicaat topspecialistisch. We hebben een apparaat ontwikkeld waarmee we prostaat- en darmtumoren inwendig eenvoudiger en toegankelijker kunnen bestralen, een vinding die onder onze naam de hele wereld overgaat. We leiden mensen op, ook van andere centra. Qua bedrijfsvoering en efficiency staan we bovenaan, vergeleken met andere centra, en we zijn in  Europa leidend op het vlak van kwaliteit en veiligheid. Pluspunten die allereerst onze patiënten uit Limburg, Brabant en Gelderland ten goede komen, elk jaar zo’n 5000. Dus er is méér dan protonentherapie om trots op te zijn.’

Onder druk

Een imposante legacy die Maria Jacobs graag overdraagt aan haar opvolgers, Roel Goffin en Regina Beets-Tan. ‘Mijn manier van leidinggeven is gebaseerd op samenwerking. Die gedachte is bij hun in goede handen, daar ben ik van overtuigd. Landen ze in een gespreid bedje? Zo zou ik dat niet willen zeggen. Gezondheidszorg en zeker wetenschap staan onder druk. Kijk naar Amerika, maar ook in Europa en Nederland is er veel tegenwind. Bovendien is het geld schaars. Van achterover leunen is geen sprake.’ En zijzelf dan? ‘Ik blijf actief op het vlak van advies in het verlengde van mijn leerstoel: implementatie van innovatie van zorg. Daarbij hoort het begeleiden van promovendi. Daarnaast zijn er nog de commissariaten bij ZOwonen en de MeanderGroep. Gelukkig krijg ik nu eindelijk wat meer tijd voor mijn hobby’s piano spelen, lezen en wandelen met mijn man die net gepensioneerd is. Ik denk er tenslotte over filosofie te gaan studeren. Nee, ik ga me niet vervelen.’