Radiotherapie en immunotherapie – samen sterker tegen longkanker

Fascinatie voor immunologie en radiotherapie

Dirk is wereldwijd bekend om zijn onderzoek naar radiotherapie en immunotherapie bij longkanker. “Mijn fascinatie voor immunologie en radiotherapie begon al tijdens mijn studie geneeskunde in Leuven. Ik was altijd benieuwd hoe we met precisie en nieuwe technologieën tumoren beter konden behandelen, maar ook hoe we onze eigen afweer tegen kanker kunnen versterken. Mijn proefschrift ging al over de immunologische effecten van lokale radiotherapie. Die combinatie, techniek en biologie, van radiotherapie en immunotherapie maakt mijn vak zo boeiend.”

Hij vervolgt: “We weten  dat radiotherapie niet alleen kankercellen doodt, maar ook het immuunsysteem kan activeren. Door de juiste dosis en timing en in combinatie met medicamenten, de zogenaamde immuuntherapie, kan bestraling het lichaam helpen om kankercellen “als vreemd” te herkennen. Door beide op een optimale manier te combineren, hopen we dat meer patiënten langdurig baat hebben bij de behandeling. In Oslo heb ik laten zien dat deze aanpak, bijvoorbeeld bij niet-kleincellig longcarcinoom, steeds meer wetenschappelijke onderbouwing krijgt en nu al bij sommige patiënten baat brengt. Belangrijk en interessant is dat om het immuun systeem te activeren je géén hoge dosis bestraling nodig hebt, wat de bijwerkingen van deze combinatie sterk vermindert.”

Optimaliseren van behandelingen

Zijn onderzoek richt zich ook op het optimaliseren van behandelingen. Hij legt uit hoe dat werkt:
“We doen zogenaamde prospectieve studies waar we naast de behandeling ook gegevens verzamelen van patiënten, zoals bloedwaarden, beeldvorming en genetische informatie. Daarnaast onderzoeken we ook nieuwe eiwitten en bloedcellen om meer inzicht te verkrijgen in de wisselwerking tussen radiotherapie en immuuntherapie. Ook op basis van bestaande scans voorspellen we welke van deze combinatie therapieën het beste is voor patiënten met bijwerkingen zoals longontsteking. Artificiële Intelligentie is een standaard methode die we uiteraard ook hiervoor gebruiken.  We doen dus meer dan op individueel niveau per patiënt bepalen welke behandeling het beste is; we ontwikkelen ook nieuwe, meer efficiënte behandelingen.” Dirk benadrukt: “Uiteindelijk willen we dat iedere patiënt een betere behandeling zal krijgen.”

Internationaal onderzoek

Kanker is een complexe ziekte. “Door samen te werken met collega’s in binnen- en buitenland, kunnen we sneller vooruitgang boeken. We delen kennis, data en nieuwe technologieën. Zo kunnen we grote studies doen, zoals de afgeronde CheckMate 73L-studie (zie apart kader), en nieuwe behandelingen sneller naar de kliniek brengen. Samen staan we sterker.”

Tumor replica's: vooraf de meest kansrijke therapie voorspellen

Naast deze huidige ontwikkelingen kijkt Dirk ook vooruit naar de toekomst van de oncologie: “Een spannende ontwikkeling waar we nu aan werken, en waarin we absoluut voorop lopen, is het kweken van patiënt-specifieke longtumoren in het laboratorium. Dat betekent dat we uit een stukje tumor van de patiënt een mini-tumor (‘tumor replica’) laten groeien. Op die manier kunnen we in het lab testen welke behandeling, bijvoorbeeld welke combinatie van bestraling en immunotherapie, het beste werkt voor die specifieke patiënt. Dit is echt maatwerk: we voorspellen vooraf welke therapie het meeste kans van slagen heeft, zonder dat de patiënt onnodig bijwerkingen hoeft te ondergaan. Het is nog toekomstmuziek, maar de eerste resultaten zijn veelbelovend. Dit kan de zorg voor mensen met longkanker in de komende jaren radicaal veranderen.”

Tumor replica's kunnen de zorg voor mensen met longkanker in de komende jaren radicaal veranderen.

Prof. dr. Dirk de Ruysscher

Optimistisch

“Mijn droom is dat we kanker steeds vaker kunnen genezen, met zo min mogelijk bijwerkingen. Door radiotherapie en immunotherapie slim te combineren en met behulp van data en AI te personaliseren, krijgen patiënten meer kans op genezing, worden onnodige behandelingen voorkomen en is er minder kans op onnodige bijwerkingen. Dit draagt bij aan betere kwaliteit van leven en meer perspectief voor mensen met longkanker." Dat vraagt om voortdurende innovatie, samenwerking en aandacht voor de mens achter de patiënt. “Ik ben optimistisch: de vooruitgang van de afgelopen jaren is enorm. Maar we zijn er nog niet. Daarom blijf ik me inzetten voor onderzoek en onderwijs, zodat we samen het verschil kunnen maken.”