Zo worden innovaties wél een succes in de radiotherapie
De Nederlandse gezondheidszorg investeert jaarlijks miljoenen in nieuwe technologieën en behandelmethoden. Hoewel de radiotherapie in Nederland wereldwijd vooroploopt in innovatie en implementatie, loopt nog altijd de helft van alle innovatieprojecten vertraging op of mislukt volledig. Dit is breed in de zorg het geval. Toch toont onderzoek aan dat het ook anders kan: met een gestructureerde aanpak kunnen ziekenhuizen de slaagkans drastisch verhogen.
Maria Jacobs: "Met een goede analyse voorafgaand aan het project – samen met de betrokken stakeholders – kun je een betere implementatiestrategie opstellen."
Het geheim zit niet in betere techniek, maar in het vooraf grondig onderzoeken van mogelijke barrières en het vroeg betrekken van medewerkers bij innovaties. Het Maastrichtse radiotherapiecentrum Maastro heeft deze aanpak doorontwikkeld en behoort inmiddels tot de top als het gaat om succesvolle implementaties van innovaties.
Lessen uit mislukte AI-implementatie
“De belangrijkste belemmering is dat vooraf niet goed is geïnventariseerd welke barrières kunnen optreden”, legt voorzitter van de raad van bestuur en hoogleraar Maria Jacobs van Maastro uit. Zij heeft een bijzondere leerstoel aan Tilburg University op het gebied van implementatiewetenschap en evidence-based verbeteren van implementaties in de zorg en ze leidt Maastro's research divisie "Innovation Implementation Research".
“Men komt daar vaak pas gaandeweg het project achter, terwijl je met een goede analyse vooraf – samen met de betrokken stakeholders – een veel betere implementatiestrategie kunt opstellen.”
Maastro is een gespecialiseerd radiotherapiecentrum dat kankerpatiënten uit heel Zuidoost-Nederland behandelt. Met negen hoogleraren is dit het enige centrum in Nederland met ministeriële erkenning voor hoogwaardig onderzoek, implementatie van resultaten in de kliniek en kennisdeling met andere ziekenhuizen. De MAASTRO Rectal Applicator is een goed voorbeeld van hoe onderzoek, implementatie en internationale kennisdeling samenkomen.
Dit zelfontwikkelde instrument voor inwendige bestraling bij endeldarmkanker is inmiddels in licentie gegeven aan een industriële partner en CE gemarkeerd waardoor het breed beschikbaar komt voor andere radiotherapiecentra. Hiermee komt een belangrijke innovatie het hele vakgebied ten goede.
Een eerdere mislukte implementatie van een AI-tool voor bestralingsplannen leerde het centrum belangrijke lessen. Medewerkers voelden zich bedreigd in hun vakmanschap en gingen concurreren met de computer. “Dan kwam er een door AI berekend optimaal plan en gingen zij soms een halve dag herplannen voor een iets betere uitkomst – die klinisch nauwelijks verschil maakte voor de patiënt. Die tijd kun je beter aan andere zorgtaken besteden”, aldus Jacobs.
Co-creatie creëert eigenaarschap
Maastro heeft nu een andere aanpak, en organiseert bij grotere innovaties cocreatiesessies waarbij medewerkers actief meedenken over hun nieuwe rol en de mogelijke barrières. “We gaan dan met hen in gesprek over hoe ze denken dat hun (nieuwe) rol eruit zou moeten zien. We vragen naar de uitdagingen en of ze bijvoorbeeld regisseur van hun proces worden. Door deze aanpak ontstaat eigenaarschap in plaats van weerstand.”
Investering die zichzelf terugbetaalt
De gestructureerde aanpak vraagt wel capaciteit aan de voorkant. Organisaties moeten literatuuronderzoek doen, stakeholders interviewen en workshops organiseren. “Heel veel ziekenhuizen zeggen: daar hebben we helemaal geen capaciteit voor”, erkent Jacobs. “Maar ik zeg: je hebt wél de capaciteit die je daarna verliest. Want als je het project implementeert en het mislukt, of het duurt veel langer – reken maar eens door wat dat kost."
Dit artikel is oorspronkelijk gepubliceerd in de Life Sciences & Health editie van het Financiële Dagblad, op 7 juli 2025. Lees het originele artikel.