Preciezer bestralen wanneer andere behandelingen tekortschieten

Longbrachytherapie

Voor een bepaalde groep patiënten met longkanker is de diagnose extra hard. Ze zijn eerder al bestraald, en als de ziekte terugkeert, kan de teruggekeerde tumor vlak bij het hart of de ribbenkast liggen. Nóg een keer van buitenaf bestralen is dan te riskant: gezond weefsel dat al schade heeft opgelopen, kan een tweede hoge dosis niet meer verdragen. Voor deze patiënten was er tot nu toe geen genezende behandeling. Bij Maastro werkt hoofdonderzoeker Iris Laven en een team van specialisten aan een techniek die dat verandert: longbrachytherapie.

Beperkte behandelopties voor een kwetsbare patiëntengroep

Voor een deel van de patiënten met longkanker zijn de behandelopties beperkt. Het gaat onder meer om patiënten bij wie de tumor is teruggekeerd in een gebied dat eerder al is bestraald, of om tumoren die zich dicht bij kritieke organen en structuren bevinden. In deze situaties kan een aanvullende uitwendige bestraling vaak niet veilig worden gegeven, omdat gezonde weefsels een te hoge stralingsdosis zouden ontvangen.

Daardoor vervalt voor sommige patiënten de mogelijkheid op een lokaal curatieve behandeling. De behandeling richt zich dan meestal op het remmen van de ziekte en het verlengen van de overleving met medicatie, in plaats van op genezing. Dit heeft een grote impact op zowel patiënten als zorgverleners.

Binnen de regio Limburg alleen al betreft dit naar schatting ongeveer twintig patiënten per jaar. Voor deze groep bestond een duidelijke behoefte aan een nieuwe behandelstrategie die het mogelijk maakt een hoge, potentieel genezende stralingsdosis toe te dienen, terwijl omliggende gezonde weefsels zoveel mogelijk worden ontzien. Deze klinische uitdaging vormde de aanleiding voor de ontwikkeling van longbrachytherapie.

Longbrachytherapie: hoge dosis bestraling direct in de tumor

Longbrachytherapie biedt een nieuwe behandelmogelijkheid voor longtumoren door de bestraling rechtstreeks in de tumor toe te dienen. Via een dunne holle naald of katheter wordt een radioactieve bron tijdelijk in het tumorgebied geplaatst. Hierdoor kan een hoge dosis straling zeer gericht worden afgegeven, terwijl de stralingsbelasting op omliggende gezonde weefsels en kritieke organen beperkt blijft.

In tegenstelling tot uitwendige radiotherapie, waarbij straling door het lichaam heen gaat om de tumor te bereiken, bevindt de stralingsbron zich bij brachytherapie midden in de tumor. Hierdoor ontvangen de weefsels tussen de huid en de tumor nauwelijks straling. Ook tumoren die meebewegen met de ademhaling kunnen nauwkeurig worden behandeld, omdat de naald met de tumor meebeweegt.

Afhankelijk van de locatie van de tumor wordt de naald ingebracht via de luchtwegen met behulp van een dunne bronchoscoop of via de huid, vergelijkbaar met een biopsieprocedure. In de brachybunker van Maastro wordt de positie van de naald met CT-beeldvorming gecontroleerd en indien nodig bijgesteld, zodat de bestraling exact volgens plan kan worden uitgevoerd.

Hoewel brachytherapie van de long al eerder werd toegepast, gebeurde dit voornamelijk in de centrale luchtwegen en met palliatieve doses om klachten te verlichten. Dankzij de ontwikkeling van zeer dunne bronchoscopen en geavanceerde beeldvormingstechnieken is het nu mogelijk om ook tumoren in de perifere delen van de long veilig te bereiken. Hierdoor kan in één behandeling een hoge, potentieel curatieve dosis straling worden toegediend, wat nieuwe perspectieven biedt voor patiënten met moeilijk bereikbare longtumoren.

Het team van Maastro stond voor een aantal uitdagingen:

Van haalbaarheidsonderzoek naar eerste patiënt

Het project bevindt zich momenteel in de haalbaarheidsfase en richt zich op de behandeling van twintig patiënten. De eerste technische testen met een statisch longfantoom zijn succesvol afgerond. Daarmee is aangetoond dat de procedure technisch uitvoerbaar is en dat de bestralingsdosis nauwkeurig volgens plan kan worden toegediend.

De volgende stap is het verkrijgen van de benodigde goedkeuringen en vergunningen. Het behandelprotocol wordt momenteel beoordeeld door de klinische protocolcommissie. Daarnaast worden de vereiste stralingsvergunningen en interne kwaliteits- en veiligheidsprocedures afgerond.

Parallel hieraan werkt het multidisciplinaire team aan de verdere optimalisatie van de behandeling en de voorbereidingen voor toepassing in de klinische praktijk. Indien alle goedkeuringen volgens planning worden verkregen, verwacht het team de eerste patiënt nog eind 2026 met longbrachytherapie te kunnen behandelen. Daarmee wordt een belangrijke mijlpaal bereikt in de ontwikkeling van een nieuwe behandeloptie voor patiënten met beperkte therapeutische mogelijkheden.
 

Nieuwe perspectieven voor patiënten en de oncologische zorg

De haalbaarheidsstudie moet aantonen of longbrachytherapie veilig en effectief kan worden toegepast bij patiënten die momenteel weinig of geen curatieve behandelopties hebben. Bij positieve resultaten kan de behandeling via het regionale oncologienetwerk beschikbaar worden gemaakt voor verwijzers, waardoor meer patiënten toegang krijgen tot deze innovatieve behandelvorm.

De techniek heeft mogelijk een bredere toepasbaarheid dan de huidige doelgroep alleen. Op termijn kan longbrachytherapie ook een behandeloptie worden voor patiënten met onderliggend longlijden die een hoge dosis uitwendige bestraling niet kunnen verdragen. Daarmee kan de behandeling het aantal patiënten vergroten dat alsnog in aanmerking komt voor een potentieel genezende lokale therapie.

De ontwikkeling sluit aan bij de internationale positie van Maastricht als expertisecentrum voor brachytherapie. Daardoor bestaat ook buiten Nederland belangstelling voor de resultaten van het onderzoek en de mogelijkheden om de techniek verder te ontwikkelen en te implementeren.

Uiteindelijk is het doel om patiënten voor wie de huidige behandelopties beperkt zijn, opnieuw een perspectief op een curatieve behandeling te bieden. Daarmee kan longbrachytherapie een belangrijke bijdrage leveren aan meer gepersonaliseerde en effectieve zorg voor mensen met longkanker.

Multidisciplinaire expertise als sleutel tot innovatie

De ontwikkeling van longbrachytherapie is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen verschillende disciplines binnen en buiten Maastro. De behandeling vraagt om specialistische kennis op het gebied van radiotherapie, medische fysica, longziekten, interventionele radiologie en anesthesiologie. Door deze expertise te combineren kon een behandelconcept worden ontwikkeld dat zowel technisch haalbaar als klinisch veilig is.

Een belangrijke bijdrage wordt geleverd door de longartsen, interventieradiologen en anesthesiologen van MUMC+. Hun ervaring met longprocedures en het omgaan met mogelijke complicaties, zoals bloedingen of een klaplong, is essentieel voor de veilige uitvoering van de behandeling.

Ook het 3D-printlab Realize van Maastro speelt een belangrijke rol binnen het project. Met behulp van geavanceerde 3D-printtechnologie worden realistische longfantomen ontwikkeld die gebruikt worden voor training, procedureontwikkeling en kwaliteitscontrole. Deze modellen maken het mogelijk om behandelingen onder realistische omstandigheden te simuleren en te verifiëren of de geplande stralingsdosis daadwerkelijk overeenkomt met de toegediende dosis. (Hier kan eventueel een verwijzing worden opgenomen naar de eerdere blog over de 3D-printfaciliteiten van Maastro.)

De betrokkenheid van zowel Maastro als MUMC+ onderstreept het gezamenlijke doel van het project: het ontwikkelen van een nieuwe behandeloptie voor patiënten met longkanker die momenteel weinig of geen mogelijkheden hebben voor een curatieve behandeling. De nauwe samenwerking tussen onderzoekers, clinici en technische specialisten vormt daarmee de basis voor de verdere ontwikkeling en toekomstige implementatie van longbrachytherapie.

Aan deze innovatie werken mee:

Steun dit project!

Dit project wordt gefinancierd door het Kankeronderzoekfonds Limburg. Ga naar hun website voor meer informatie hierover.

Link naar de actiepagina van KOFL

Partners

Partners die zich samen met ons inzetten om de brachybehandeling voor longkanker te ontwikkelen tot een volwaardige behandeling en alternatief voor bepaalde patiënten met teruggekeerde longkanker: